Tarihe altın harflerle yazılan Çanakkale Zaferi Türk tarihinin değil, bütün dünya tarihinin akışını değiştirdi. Çanakkale cephesinde alınan galibiyet dünya ülkelerinin güç dengelerini değiştirirken, Anadolu halkına verdiği azim, umut ve kararlılık Kurtuluş Savaşı'nın meşalesini de ateşledi.
Derleyen : Abbas SATIR
Tarihimizin en önemli zafer günlerinden birisi olan 18 Mart Çanakkale Zaferi'nin 109. yılını kutluyoruz. Tarihe altın harflerle yazılan Çanakkale Zaferi Türk tarihinin değil, bütün dünya tarihinin akışını değiştirdi. Çanakkale cephesinde alınan galibiyet dünya ülkelerinin güç dengelerini değiştirirken, Anadolu halkına verdiği azim, umut ve kararlılık Kurtuluş Savaşı'nın meşalesini de ateşledi. Çanakkale Zaferi'nin anlam ve önemini anlatan bilgileri çeşitli kaynaklardan derledik.
SAVAŞIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREN TABYALAR
Çanakkale Boğazına giriş bölgesinde kurulan tabyalar, Çanakkale Savaşı’nın seyrini değiştirmiştir. Özellikle daha sonra ismi Hasan Mevsuf Tabyası olarak değişen Dardanos Tabyası, Rumeli Mecidiye Tabyası, Anadolu Hamidiye Tabyası ve Çimenlik Kalesi'ndeki Tabya savaşın gidişatında önemli rol üstlenmişlerdir. Tabyalardan atılan toplar gemilere ağır hasarlar verecek şekilde kendini gösterirken, mayınlara çarparak da onların infilak etmesini sağlamış ve 18 Mart Zaferi böylece kazanılmıştır.
NEDEN ÇANAKKALE ?
1914 yılında çıkan 1. Dünya Savaşı’nda İngiltere ve Fransa’dan oluşan itilaf devletleri , Osmanlı Devletini savaş dışı bırakmak istiyorlardı. Bunu da başarmanın en kolay yolu da İstanbul’u işgal etmekti. İtilaf güçleri, bu amaçla Çanakkale önlerine geldiler. Fakat hem karada hem de denizde Türk ordusunun hiçbir şartta sarsılmayan azmi ve direnişi ile İngiltere ve Fransa’nın bu planı suya düşmüş oldu.
Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakma planı sadece Osmanlı Devleti’ni değil; Almanya’yı da yakından ilgilendiriyordu. Eğer İstanbul işgal edilirse, Almanya Balkanlar üzerinden kuşatılacak ve savaş dışı kalacaktı. Ancak Türk ordusunun Çanakkale’de kazandığı zaferle bu mümkün olmadı ve 1. Dünya Savaşı 2 yıl kadar uzamasına neden oldu.
Çanakkale Cephesi’nin açılmasının bir diğer sebebi ise, İngiltere ve Fransa’dan oluşan İtilaf Devletleri’nin, ekonomik problemler yaşayan Çarlık Rusya’ya yardım götürme isteğidi. Çanakkale Savaşı neticesinde boğazların geçilememesi ile istenen yardım Rusya’ya ulaşılamadı ve Rusya’da 1917 tarihinde Bolşevik Devrimi gerçekleşti ve Rusya savaş dışı kaldı.
433 GÜN SÜREN CEHENNEM
Çanakkale deniz ve kara savaşı tam on dört ay ve bir hafta, başka bir ifadeyle 433 gün devam etti. Cehennemi andıran günlerin başlangıcı 3 Kasım 1914 günü başladı. İngiltere ve Fransa’ya ait 18 parçalık donanma sabah saatlerinde Ertuğrul ve Seddülbahir, Kumkale ve Orhaniye tabyalarını bombaladı. Bu bombardımanda ilk kez 71 askerimiz şehit oldu. İngiliz ve Fransız savaş gemilerinin Türk karasularını bombalamasıyla, tabyalar geri çekilmek zorunda kaldı. En güçlü saldırı ise 18 Mart 1915 günü uygulamaya konuldu.
SAVAŞIN KADERİ BELLİ OLUYOR
İngiliz mayın tarama filosu, Akyarlar ile Kepez Körfezi arasındaki alanı taramış ve 18 Mart sabahı vermiş olduğu raporda, bölgenin mayınsız olduğunu bildirmişti. Aynı şekilde Fransız mayın arama-tarama filosu da Akyarlar’a kadar olan bölgenin mayından temizlenmiş olduğunu bir raporla tespit etmişti. Ancak savaşın kaderini, saat, belki de dakika farkı ile Türkler belirlemişlerdi. Çünkü Türk tarafının Ertuğrul uçağı, Müttefiklerin yukarıdaki tespitinden sonra, Boğaz girişini bir topçu subayı ile birlikte keşfetmek için uçuruldu. Alçak mesafeden yapılan bu uçuşta, Boğaza dökülen mayınların birçoğunun Müttefikler tarafından toplandığı tespit edildi. Bu durum karşısında Çanakkale Müstahkem Mevki Kumandanı Cevat Paşa, Mayın Grup Kumandanı Binbaşı Nazmi Bey’i çağırarak, kendisine elde mevcut 26 mayınlık son partiyi de boğaza döşeme emri vermişti. Yüzbaşı Hakkı Bey komutasındaki 360 tonluk mütevazi mayın gemisi Nusrat, 17-18 Mart gecesi, bu mayınları 11. hat olarak 100’er metre arayla Müttefik donanmasının manevra sahasının bulunduğu Erenköy Koyu’ndaki Karanlık liman önlerine sahile paralel olarak, biraz da Morto Limanı çevresine yine sahile paralel bir şekilde büyük bir gizlilik içerisinde serpiştirmişti. Bu 11. hattın, diğer hatlar gibi Boğaz geçiş yoluna dik olarak değil de, özellikle sahile paralel olarak tesisi, savaşın kaderinin değişmesindeki en önemli faktör olacaktı. Çünkü bu hattın bulunduğu bölgenin, daha önce yapılan keşif ve gözlemlerin sonucu olarak, muhasım savaş gemilerinin hat değiştirme mıntıkası olduğu anlaşılmıştı. Gelişmeler, bu hattın dâhiyane bir düşüncenin sonucu olarak döküldüğünü gösteriyordu.
GEMİLER TEKER TEKER SULARA GÖMÜLÜYOR
18 Mart 1915’de sabah 06.00’da İngiliz ve Fransız donanmasına ait gemiler Çanakkale Boğazı’na doğru hareket ettiler. Saat 10.40’da yoğun top atışına başladılar. Osmanlı topçu bataryaları karşı ateşe geçti. Kititbahir ve Namazgah istikamları İngiliz ve Fransız saldırılarına büyük direnç gösterdi. Önce büyük zırhlılardan birisi olan Bouvet battı. Saat 13’e doğru Vengeance ve Majestic hasar gören zırhlılar arasındaydı.
,Böylece Irresistible, Ocean, Queen Elizabeth, Inflexible, Agamemnon, Lord Nelson, Triumph, Prince George, Bouvet, Suffren, Gaulois, Charlemagne, Vengeance, Irresistible, Albion, Ocean, Swiftsure ve Majestic gibi İngiliz ve Fransız filolarının büyük ateş gücüne sahip olan savaş gemileri, Çanakkale Boğazı’nın her iki yakasındaki mevzilerden açılan yoğun ateş ve Karanlık Limana dökülen mayınların etkisiyle, toplam mevcutlarının bir çoğunu kaybettiler, kurtulmayı başaranlar da Bozcaada ve Midilli yönüne çekilmek zorunda kaldılar.
Her siperde ayrı bir destan başlatan askerlerimiz, düşmana karşı verdiği büyük mücadeleyi zaferle sonuçlandırdığında, dünya tarihinin zirve sayfalarına da "Çanakkale Geçilemez!" ilkesini bir daha silinmemek üzere yazdırdı.
SEYİT ONBAŞI
I. Dünya Savaşı sırasında Çanakkale cephesinde Rumeli Mecidiye Tabyası görev yaptığı sırada, çok ağır olduğu iddia edilen top mermilerini kundağına yerleştirmeyi başarmış ve Birleşik Krallık'a ait Ocean Zırhlısı'nı dümenden vurarak kontrolden çıkmasına ve bir mayına çarpıp batmasına sebep olmuştur. Seyit Onbaşı'nın yaşadığı bu gerçek olayın anlatısı, halk muhayilesi içinde efsanevi bir anlatıya dönüşmüştür.
ÇANAKKALE SAVAŞINI SONUÇLARI
İstanbul İtilaf güçleri tarafından işgal edilememiş ve savaşın süresi 2 yıl daha uzamıştır. İtilaf Devletleri planladıkları yardımı Rusya’ya götüremedikleri için Rusya’da devrim gerçekleşmiş ve Rusya savaş dışı kalmıştır.
Almanya’nın Avrupa’daki savaş yükü hafiflemiştir.
İngiltere ve Fransa’nın askeri itibarları sarsılmıştır.
Rusya’da gerçekleşen Bolşevik Devrimi sonrası yeni yönetim tüm gizli anlaşmaları açıklamış ve Osmanlı Devleti’ni paylaşmak için yapılan gizli antlaşmalar su yüzüne çıkmıştır.
Mustafa Kemal önemli bir asker olarak tarih sahnesine çıktı ve Kurtuluş Savaşının meşalesini yakmıştır.
*Kaynak – Atatürk Araştırma Merkezi dergisi
